29 Nisan 2009 | 17:20
yazar: Guardian

OSS vs FS: ‘Açık Kaynak’ ve ‘Özgür’ Yazılım Ayrımı

Kategoriler: bilim, bilişim, linux gezegeni, serbest, yazdım işte, özgür yazılım
Etiketler: , , , , , , , , ,

Hepimizin kullandığı iki kelimeden oluşan iki kelime grubu: “Özgür Yazılım” ve “Açık Kaynak Yazılım“.

Yazımın ileriki bölümlerinde oluşabilecek karışıklığı önlemek amaçlı bu kelime gruplarının orjinal ingilizce karşılıklarını kullanmak yararlı olacaktır: “Free Software” ve “Open Source Software“.

Peki bu kelimelerin birbirinden ayrıldığı kesin bir tanımlama yapabilir miyiz? Bu konudaki araştırmalarım sonucunda elde ettiğim genel bilgi ışığında öğrendiklerimi sizlerle paylaşmak istedim.

Free Software

Öncelikle ingilizcenin azizliğine uğrayan bir durumdan söz ederek, “Free” kelimesinin ingilizcede hem özgürlük hem de bedava anlamında kullanılabildiğini ve bu nedenle yanlış anlaşılmaları önlemek amacıyla Fransızcada “özgürlük” anlamına gelen “Libre” kelimesiyle birlikte kullanılan “Free/Libre Software” şeklinde bir dizilişin de kullanılmakta olduğunu belirteyim.

  • Free/Libre Software ifadesinin temelinde sosyal bir ifade vardır.
  • Kullanıcıya nihai yazılımın kullanılması, düzenlenmesi, üzerinde çalışılması ve dağıtılması haklarını veren bir yapıya sahiptir. Kullanıcıya bu haklarını GPL lisansı ile sağlar.
  • Nihai yazılımın hangi metodoloji ile üretildiği ile ilgilenmez, son ürün üzerindeki kullanıcı haklarını belirtir.

Open Source Software

  • Open Source ise sadece bir grup bireyin bir arada organize olarak yazılım geliştirmeleridir.
  • Bir yazılım geliştirme metodolojisidir.
  • Nihai yazılım için kullanıcıların hangi haklara sahip olacakları ile ilgilenmez, sadece geliştirme süreci ile ilgilidir.

Bu tabloya bakacak olursak bir yazılım;

  • hem OSS metodolojisi ile geliştirilip, kullanıcıya FS haklarını verebilir: FLOSS (Free Libre/Open Source Software) veya FOSS (Free Open Source Software)
  • OSS metodolojisi ile geliştirilip, kullanıcıya FS haklarını vermeyebilir (GPL lisansına sahip olmayabilir): OSS (Open Source Software)
  • OSS metodolojisi ile geliştirilmeyip (kişisel çalışmalarınız sonucu ortaya çıkan bir ürün olabilir), kullanıcıya FS haklarını verebilir: FS (Free Software)

Kendi dilimizde şöyle bir özetlersek;

Açık Kaynak Yazılımlar bir grup bireyin bir araya gelerek geliştirdikleri yazılımlardır. Aynı zamanda özgür olabilir veya olmayabilirler.

Özgür Yazılımlar ise kullanıcıya nihai ürün üzerinde kullanma, düzenleme, üzerinde çalışma ve dağıtma haklarını veren, genel kamu lisansı (GPL) ile lisanslanmış yazılımlardır. Açık Kaynak metodolojisi ile bir grup halinde üretilmiş olabilecekleri gibi bireysel bir çalışmanın ürünü de olabilirler.

Diğer bir deyişle, bir kullanıcının açık kaynak bir yazılım tercih etmesindeki ana fikir kalite, özgür yazılım tercih etmesindeki ana fikir ise kullanıcı hakları bakımından öyle olması gerektiğini düşünmesi olarak açıklanabilir.

1.872 defa okundu | Yorum Yaz

7 adet yorum var

  • Özgür yazılımlar, GPL lisansına sahip yazılımlardır dersek yanlış olur. Lisansı GPL olmayan ama özgür olan bir çok yazılım var. Bir yazılımın lisansı, 4 temel hakkı veriyorsa özgür yazılımdır diyebiliriz.

    Açık kaynak kod tanımınız da bana doğru görünmedi. Açık kaynak kod terimi öncelikle ‘biz bunu iş dünyasına nasıl sunabiliriz’ kaygısı ile çıktı; malumunuz ‘özgür’ kelimesi sol bir söylemi çağrıştırıyor ve bazen iş dünyasında korkulara sebep olabiliyor.

    Tanımı yapan Bruce Perens ve bunu, Debian’ın özgür yazılım tanımını temel alarak yapıyor. Zaten Debian özgür yazılım tanımını ilk yazan da kendisi. Bu tanım içinde, Free (özgür) yazılım için sayılan 4 temel madde de yer almakta.

  • Evet kesinlikle bir kafa karışıklığı söz konusu. Anlaşılan artık gezegen’de kimlerin yazdığı çok umursanmıyor, yazı olsun, yazan olsun diye önüne gelenin yazılarını gezegen’e alıyorlar sanki.

  • Open Source’un ne olduğu konusunda keşke daha yetkin bir kaynağa, örneğin opensource.org’a başvursaydınız. FSF’in ve OSI’ın özgür yazılım (free software ve open source) tanımları arasında gerçekten çok ufak farklar mevcut. Pratif olarak open source is free software demek dahi mümkün, bkz. http://blog.erkantekman.org/?p=131

  • Konunun değişik fikirlere sahip bir tartıma konusu olduğunun farkındayım.

    Ancak “kesin bir ayrım yapabilir miyiz?” diye özellikle belirttim. Çünkü iki farklı terimin tam olarak aynı anlamda kullanılması ben dahil çeşitli kullanıcıların kafasında karmaşalar yaratabilmektedir. Pratikte açık kaynak özgür yazılım demektir diye bir felsefe sahip olabiliriz. Ancak bu kesin bir ayrımlarının olmayacağı anlamına gelmez.

    Bunun dışında yanlış bir bilgilendirmede bulunduysam bunu telafi eder uğraşlar üzerine girerim. Konu hakkında daha detaylı araştımalar sonucu yine sizlerle olacağım.

    Bu arada Mustafa bey,

    yorumunuzu özellikle onayladım. fikirlerinizle aydınlattığınız için teşekkürler..

  • Şuanda ben php ile birşeyler yapıyorum. PHP yi tercih sebebim gerçekten (o zaman asp de idim) çok geniş olması ve çok asit uygulabilir olmasıydı. Ama şimdi aklıma takılan şey şu olmaya başladı; genelde php tercih edenler örneğin open source olayını sonuna kadar savunur veya linux kullananlar, peki iyi güzel hoşta herşeyin open source olması herşeyin ücretsiz olması anlamını taşımazmı ? Burda devir daimi döndürecek olan şey nedir ? bu hep kafama takılmıştır.

  • @omer;

    Benimde bu başlıkta birnevi değindiğim konu buydu aslında. Çünkü benzer sorular benim de kafama takılmıyor değildi.

    Bu nedenle Open Source (Açık Kaynak) metodolojisi ile üretilen ürünlerin ücretsiz olmak zorunda olmaması (özgür yazılım) hakkında bulduğum bilgiler ilgimi çekti ve bu başlığı açtım.

    Ancak özellikle başlık altında acemi’nin yazdığı yorum üzerine açık kaynak teriminin temel anlamı hakkında kararsız kaldım. Evet “özgür yazılım” biraz sol bir anlayışı barındırıyor, iş dünyasına özgürlük felsefesini yaymak adına “açık kaynak” terimi ortaya atılması çok mantıklı. Ancak görünen o ki aynı zamanda iş dünyasının tepkisini daha da dindirmek amaçlı “sadece bir metodolojidir” felsefesiyle yola çıkılarak bir açık kapı bırakılmış.

    Sizin kafanıza takılan konu üzerine ise şöyle bir durumdan söz edebiliriz:

    Genellikle bedelsiz elde edilen özgür yazılımlar, ücretsiz yazılım demek değildir. Bunu da vurgulamak gerekiyordu. Özgür yazılımlar, ticari yazılımlara nispeten daha cüzzi miktarlarda olmak üzere üreticinin tercihine bağlı olarak ücretli de olabilmektedir. Fakat pratiğe bakarsak ürünün geliştiricileri bu yöntem yerine ürünü ücretsiz kullanabilmemizi sağlayarak, bağış yöntemine başvurmaktadırlar. Bu durum hem kullanıcı üzerinde daha samimi bir duygu uyandırmakta hem de ne kadar kusursuz bir ürün ortaya çıkarsa ekonomik açıdan o kadar sevindirici olacağından geliştiricileri teşvik etmektedir. Çünkü özgür bir yazılım ne kadar kusursuz olursa o kadar fazla yayılır, ne kadar fazla yayılırsa o kadar fazla ilgi ve bağış toplar.

    Sanırım bu yorum ayrı bir başlık olmalıydı :)

  • Bu çelişkiyi tam çözümleyebilmem için sanırım biraz daha bu sektörde pişmem lazım …

Cevap yazın

* kararkteri ile işaretlenmiş alanların doldurulması zorunludur.

Share/Save/Bookmark