What is it?

It is a Wordpressplugin that displays the contents of your Google Reader acount’s sharings those you noted before by utilizing your Google ID.

If you don’t have a similar buton as seen in the screenshot above on your browser;

Login to your Google Reader acount and click “Notes” on left sidebar. Than you can drag and drop the sampled buton to any area you want on your browser. Or you can manually create a button has a location as below (pleace remove the line spaces):

javascript:var%20b=document.body;var%20GR________
bookmarklet_domain='http://www.google.com';if(b&
&!document.xmlVersion){void(z=document.createElement
('script'));void(z.src='http://www.google.com/reader/
ui/link-bookmarklet.js');void(b.appendChild(z));}else{}

If you don’t know your Google ID;

Login to your Google Reader acount and click “shared items” on left sidebar. Than you will see a link that has a path to contents you shared before as below:

http://www.google.com/reader/shared/06800100454687167248

The equivalent data in path you get to bolded data above is your Google ID.

How to Install ?

• download google-sharings.zip file and unzip it. Than put the unziped folder into “wp-content/plugins/” folder.
• activate the plugin from your WP control panel.
• Type your Google ID and the content count number will be displayed on your site by clicking “Options“, than “Google Sharings” from your control panel.
• than modify your theme’s any file (depending on your choose where to display it) you want by adding the lines below:

<?php if (function_exists('load_google_sharings')) {
load_google_sharings('defined'); } ?>

Clues

• You may want to use the plugin on more than one area on your site. So you may want to have different content count number for different areas on your site. You can use the count number you want instead of “defined” expression seen above. For example if you want to display last 5 shared contents you can use these lines seen below:

<?php if (function_exists('load_google_sharings')) {
load_google_sharings('5'); } ?>

In this way plugin will skip the default count number you typed in your control panel and use the expression you give in function.

Warnings

The most important thing: You can get trouble with PHP 4 versions. Plugin may not work. This site runs on a PHP 4 server and a reason that I couldn’t solve yet causes fail. I will give more information about that when I try it on different PHP 4 servers. Also If you try and tell me the result I will be glad.

Plugin uses SimpleXML libraries that is supported by PHP 5. Nothing went wrong with it yet. So I will move samkon to a PHP 5 server in a short time becouse of that.

Download

google-sharings.zip [3 KB]

Your comments and ideas about will help to develope the plugin, and all of them are wellcome..

Nedir?

Bir Wordpress eklentisidir. Google ID verinizden yararlanarak gezindiğiniz sitelerden ‘bunu reader’a not almalıyım‘ deyip paylaştığınız içerikleri sayfanızda yayınlar.

Tarayıcınızda şekilde gördüğünüz butona sahip değilseniz;

Google Reader hesabınıza giriş yaparak sol panelden “Notes” sayfasındaki kutucuğu sürükle-bırak tekniği ile tarayıcınızın istediğiniz alanına ekleyebilirsiniz. Veya aşağıdaki veriyi hedef göstererek tarayıcınızda yeni bir buton oluşturabilirsiniz (satır boşluklarını kaldırınız):

javascript:var%20b=document.body;var%20GR________
bookmarklet_domain='http://www.google.com';if(b&
&!document.xmlVersion){void(z=document.createElement
('script'));void(z.src='http://www.google.com/reader/
ui/link-bookmarklet.js');void(b.appendChild(z));}else{}

Google ID verinizi bilmiyorsanız;

Google Reader üyeliğinize giriş yaptığınızda sol paneldeki “shared items” sayfasında paylaştığınız içeriklerin yayınlandığı sayfaya ait aşağıdakine benzer bir link bulacaksınız:

http://www.google.com/reader/shared/06800100454687167248

Koyultarak belirttiğim son blok Google ID verinizdir.

Nasıl Kurulur?

• google-sharings.zip dosyası içeriğini arşivden çıkartarak “wp-content/plugins/” dizinine yerleştiriniz.
• yönetim panelinin eklentiler bölümünden eklentiyi aktifleştiriniz.
• Yönetim panelinizin “Ayarlar” bloğunda açılan “Google Sharings” sekmesine tıklayarak, Google ID verinizi ve öntanımlı olarak kaç adet içerik görüntüleneceğini tanımlayınız.
• temanızın istediğiniz alanına aşağıdaki betiği yerleştiriniz:

<?php if (function_exists('load_google_sharings')) {
load_google_sharings('defined'); } ?>

İpuçları

• Eklentiyi temanızda birden fazla alanda kullanmak isteyebilirsiniz. Farklı alanlarda farklı sayıda içerik görüntülemeye ihtiyaç duyabilirsiniz. Bunun için load_google_sharings(’defined’) fonksiyonunda “defined” yerine kaç adet içeriğin yayınlanacağı bilgisini girebilirsiniz. Örneğin 5 adet içerik görüntülemek için:

<?php if (function_exists('load_google_sharings')) {
load_google_sharings('5'); } ?>

şeklinde bir ifade kullanabilirsiniz. Eklenti öntanımlı içerik sayısı verisini atlayıp girdiğiniz değeri kullanacaktır.

Uyarılar

Geldik en önemli noktaya: PHP 4 versiyonlarında sorun yaşamanız muhtemeldir! Eklenti çalışmayabilir. samkon sunucusunda henüz kavrayamadığım bir nedenle domxml fonksiyonları işlevlerini yerine getirmiyor. Başka PHP 4 sunucularında test etme imkanı bulduğumda bu konu hakkında açıklama yapacağım.

Eklenti PHP 5 sunucularının desteklediği SimpleXML kütüphanesini kullanmaktadır. Herhangi bir sorun ile karşılaşılmamıştır. Yakın zamanda sırf bu nedenle samkon’u PHP 5 destekli bir sunucuya taşıyacağım.

Download

google-sharings.zip [3 KB]

Yorum ve görüşleriniz eklentinin geliştirilmesinde yardımcı olacaktır.

Önemli: Orjinal metin çok uzun bir içeriğe sahip olmasından ötürü içeriği 3-4 parçaya ayırarak çeviri yapılmıştır. Aşağıda görmüş olduğunuz toplam 9 ana başlığa sahip tüm metnin 1. ve 2. ana başlıklarını kapsayan ilk bölümünü kapsamaktadır.

Manyetik ve Katı Şartlardaki Hafızadan Güvenli Veri Silme İşlemi

Peter Gutmann
Bilgisayar Bilimi Departmanı
Auckland Üniversitesi
pgut001@cs.auckland.ac.nz

Bu sayfa ilk USENIX güvenlik sempozyumu tutanaklarında yayınlanmıştır, San Jose, Kaliforniya, Temmuz 22-25, 1996

Özet

Gittikçe karmaşıklaşan (pişen) şifreleme sistemlerinin kullanılmasıyla, hassas verilere ulaşmak isteyen saldırganlar bilgi edinmek adına başka arayışlar içine girmeye zorlandılar. Saldırının bir yolu manyetik veya gelişi-güzel yetkilendirilmiş hafızadan silindiği zannedilen verileri kurtarmaktır. Bu sayfa silinen verilerin geri kazanılması için mümkün olan bazı yöntemleri kapsamakta ve bu geri kazanım (veri kurtarma) işlemini kayda değer ölçüde zorlaştırmak için oluşturulan şemalar sunmaktadır.

1. Giriş

Araştırmaların büyük bir kısmı hassas bilgileri korumak adına yüksek güvenlikli şifreleme dizaynı adına gerçekleştirilmiştir. Oysa yeni analiz tekniklerinin yanında şifreli metnin şifrelenmemiş orjinal formunu korumak (en azından güvenli silmek) adına yapılan çalışmalar çok zordur. 1980′lerde manyetik ortam üzerinden silinmiş veriyi kurtarmak adına bir takım çalışmalar yapıldı [1][2][3], ancak bilginin ana kaynağının zamanını belirlemek hükümet standartlarının verilerin imhasını kaplaması nedeniyle zor. Bu kurumsal makalelerden zarar verici beyanları çıkartmanın (sıhhi hale getirmenin) iki ana sebebi olabilir. Birincisi bunların bir şekilde eskimiş olmaları ve ortama veriyi kaydedip, kaydedilmiş veriyi geri elde etmek adına yeni tekniklerin tarihlerini öne aldırıyor olabilmeleridir. Örneğin 1990′ların başına ait olan şuanki manyetik ortamı hafifletmek (gereksiz verileri kaldırmak) adına yazılmış çoğu belge sıkılığı (yoğunluğu) kaydetmeyi, PRML gibi karmaşık kanal kodlamalarının adaptasyonunu, manyetik ortamların analizleri için manyetik güç mikroskop kullanma tekniklerini ve band silme davranışlarına benzer manyetik ortam kaydının mutlak özelliklerinin şuanki çalışmalarını ele almaktadır. Veri yıkım standartları ile ilgili ikinci sorun ise bunların günümüzdeki haberalma kurumları ile kısmen çelişmeye teşebbüs ederek hatalı olabilmelidir (muhtemelen çok sayıda mükemmel makalelerin sınıflandırılmasının nedenide budur). Kamuya açık makaleler arasında ortam hafifletmesi için gerekli ihtiyaçları kasıtlı olarak olduğundan az göstererek, haberalma kurumları bilgi toplama kabiliyetlerini muhafaza edebilmekte ve aynı zamanda sınıflandırma tekniklerini kullanarak kendi verilerini koruyabilmektedirler.

Bu sayfa manyetik disk ortamından veri silme ve özelleştirilmiş donanıma yetki edinilmeden gelişigüzel yetki edinme denemeleri sunmaktadır ve bu ortamlardan veri kurtarma işleminin bir saldırgan için olduğu kadar zor olabileceğini belirterek çeşitli metodlar önermektedir.

2. Manyetik Ortama Kaydedilmiş Veriyi Kurtarma (Geri Kazanma) Yöntemleri

Manyetik Güç Mikroskopi (Magnetic Force Microscopy, MFM), mıknatıslanma modellerini yüksek çözünürlükte resmetmek için günümüzde gerçerli olarak kullanılan ve hazırlık aşamalarını en alt seviyeye indiren bir tekniktir. Bu teknik sonda taraması mikroskopisi (Scanning Probe Microscopy, SPM) tekniğinden türetilmiştir ve numuneden doğan serbest alan ile etkileşime girdiği analiz edilecek yüzeye yakın yerleştirilen konsola bağlanmış, keskin manyetik uç kullanılmaktadır. Yüzeydeki alanın bir imajı yüzey boyunca manyetik uca etki ederek hareket edecek şekilde dizayn edilmiştir ve pozisyonun bir fonksiyonu olarak kuvveti (veya kuvvet eğimini) ölçer. Etkileşimin gücü bir optik çatışma ölçeği (optical interferometer) veya tünel sensörü kullanılarak konsolun pozisyonunun gözlenmesi ile ölçülür.

Manyetik Güç Tarama Tünellemesi Microskopisi (STM), saf nikeli önceden hazırlanmış bir yüzeye levhalayıp, korozyonu önlemek için yerleştirilen altın tabaka üzerinde oluşan ince film soyulup, meyilli gerilime (tipine özgü olarak bir kaç voltluk DC’de bir kaç onluk nanoamper) yerleştirilen numune ile bağlanarak test edilen yüzeydeki elektronların boşluktan ilerleyerek numune ucuna ulaşmaları sağlayan daha yeni bir teknik biçimidir. Geribesleme sistemi sabit bir akım elde etmek adına devamlı olarak dikey pozisyonu ayarlarken, numune analiz edilecek yüzey boyunca taranır. Daha sonra imaj aynı MFM metodunda kullanılan yöntemlerle elde edilir [4][5]. manyetik ortamı analiz etmek için geçmişte kullanılan diğer yöntemler ferrofluid’ün optik miktoskoplarla (gigabit/kare inç kayıt yoğunluğuna sahiptir ve manyetik özelliklerin ışığın dalga boyundan daha küçük yapılara ulaşmasıyla geçerliliğini yitirmiştir) ve birkaç önemli derecede örnek hazırlama ve pahalı ekipmana ihtiyaç duyan egzotik teknikle birlikte kullanılmasından ibarettir. Karşılaştırma yapmak gerekirse, MFM manyetik ortama kalın koruyucu örtü uygulandığı durumlarada kullanılabilir, ön hazırlık gerektirmez, gerektirsede çok küçük miktardadır ve sonuçları çok kısa sürede ortaya çıkarır.

Tecrübesiz bir kullanıcı için bile verilerin imajını almak için gerekli süre 5 dakika civarındadır. Disk biçimleri bilgisinden öte belirli iz ihtiyaçlarının kullanışlı imajlarını almaya başlamak ve tabakadaki konumu düzelterek basit bir imaj elde etmek operatörün yeteneğine ve gerekli çözünürlüğe bağlı olarak 2-10 dakika arasındadır. Daha maliyetli bir MFM ile toplama serisini otomatikleştirmek mümkündür ve teorik olarak MFM kontrol yazılımını değiştirerek tüm diskin bir imajını elde etmek mümkündür.

Üreticilerin satış bilgilerine göre, bugün ortamda bazıları disk sürücü plakasını analiz etmeye yönelik manyetik ortam analizleri için özel yöntemler ile birlikte standart disk sürücü plakaları için vakum tornaları gibi özel yöntemler içeren birkaç milyon kadar kullanılmakta olan SPM bulunmaktadır. Bu SPM’ler veri kurtarma sürecinin otomasyonunu sağlamak için bilinen programlanabilir kontrolörler ve analiz yazılımları ile birlikte kullanılabilirler. Ticari olarak satılan SPM’lerin fazla pahalı olduğu düşünülürse, bir PC’yi kontrolör olarak kullanarak 1400 Amerikan Doları ($) civarında bir maliyetle oldukça duyarlı ve daha makul bir SPM yapılandırılabilir [6].

MFM gibi teknolojiler ile manyetik ortamdan esaslı veri silmek oldukça zordur. Problem verinin aygıta yazılmasından sonra ortaya çıkmaktadır, yazma kısmı kutupluluğu (polarite) manyetik alanın büyük bir kısmına uygular ancak tümüne değil. Bu kısmi işlem, yazıcı aygıtın aynı konumu (lokasyon) her seferinde mükemmel şekilde yazma kabileyetinin bulunmamasından, kısmen ortamın hassasiyetindeki ve alan gücünde meydana gelen zaman ve aygıta bağlı değişiklerden (varyasyon) kaynaklanmaktadır.

Geleneksel olarak, plakaya bir adet 1 yazıldığında cihaz bir adet 1 kaydeder, ve bir adet 0 yazıldığında cihaz bir adet 0 kaydeder. Ancak bir adet 0 verisinin üzerine bir adet 1 yazıldığı zaman 0.95 elde etmeye daha yakındır, ve bir adet 1 versinin üzerine bir adet 0 yazıldığında ise 1.05. Normal disk devre sistemi yapılandırması sayesinde bu iki değerde 1 olarak okunur, ancak özelleştirilmiş devre sistemi ile bir önceki tabakaların ne içerdiği üzerine çalışmalar yapmak mümkündür. Yüksek kaliteli bir dijital örnekleme osiloskobu ile analog baştan sinyali okuyup, örneklenen dalga biçimini bilgisayara indirip, bu dalga biçimini bir önce kaydedilen sinyali kurtarmak için yazılımlarda kullanarak üzerine yazılmış en azından bir veya iki tabakayı kurtarmak zor bir işlem değildir. Yazılımın işlevi “ideal (uygun)” bir okuma sinyali üretmek ve okunan sinyalden çıkartarak bir önce kaydedilen sinyalin bakiyesini serbest bırakmaktır. Ticari bir hard disk’in üzerindeki analog devre sistemi sinyali örnekleme işleminde kullanılan osiloskoptaki devre sisteminin kalitesinde olmadığı sürece disk sürücü elektronikleri tarafından faydalanılmamış birçok ekstra verinin kurtarılmasına çalışılır. (kapsamlı miktarda sinyal süreci gerektiren PRML gibi asla kanal kodlaması yapmayan tekniklere rağmen, osiloskop gibi veriyi direk kurtarmaya yönelik basit araçların kullanımı artık mümkün değildir.)

MFM kullanmak, bunun da ilerisine gidebiliriz. Normal tekrarlamalar süresince, geleneksel kısım parça üzerinde sinyalin ortalamasını alır, ve parça kenarında kalan herhangi bir manyetik kalıntı (bakiye) toplam sinyale küçük miktarda bir gürültü ile katkıda bulunur. Örnekleme bölgesi parça kenarlarında kalan manyetik bakiyeyi açık bir şekilde tespit etmek için fazla geniştir, bu nedenle üzerine yazdırılan ve hala mevcut olan veri MFM veya STM gibi özelleştirilmiş uygulamalar kullanılmadan geri kazanılamaz (gerçekte MFM veya STM’nin kurumsal anlamda kullanıldığı bir alanda disk sürücüsünün otomatik konumlama (servo-positioning) mekanizmasının verimini değerlendirmektir) [7]. Çoğu cihaz dahili tehşis ve hata düzeltme işlemleri için gerçekleştirilen micro basamaklama (micro-stepping) işlemlerinde beceriklidir (küçük değişikliklere uğrayan veri basamaklarını tekrar okunması, pencere dengelenmesi ve baş kısmın konumunu parçanın iki yanından birine birkaç yüzdelik miktarda oynatılması işlemlerinden oluşan  bilinen hata düzeltme stratejileri), ancak bakiye sinyali silmek için baş kısmın olması gerektiği doğrultuda olmadığı zamanlarda ortama veri yazmak bitişik ortamların okunmasında büyük risk içermektedir (bu nedenle micro basamaklama işlevlerine harici müdehalede bulunmak zorlaştırıldı).

Bu özelleştirilmiş teknikler aynı zamanda verinin manyetik ortamdan sürücünün okuma/yazma başının hiçbir bilgi okuyamadığı zamanlardan çok daha sonra kurtarılabilmesine olanak tanımaktadır. Örneğin AC silintisindeki bir tecrübe yazma başının 40 MHZ kare dalga hızında, genel yazma akımının üstünde, yüksek mikroamperden düşük miliamper seviyelerine geçen, 2 mA’lik ardışık geçişlere dönüşen toplam 12 mA giriş akımına sahip olmasını gerektirdi. Bu silme işleminden kaynaklanan herhangi bir parça kalıntısı da uzundu, okuma başı tarafından tespit edilemiyordu, ancak MFM kullanılarak gözlemlenebildi. [8]

Bir DC silme sürecinde dahi bir önce kaydedilen sinyalin kalıntıları uygulanan DC alanı birkaç kere mıknatıslanma (gidergenlik) süreci geçirene kadar varlığını sürdürebilir. [9]

Sürücü başın konumunun orjinal parçadan sapmaları dokunulmamış parça kenarı boyunca bir önceki verinin önemli bir kısmının açığa çıkmasına neden olabilir. Yeni girilen veri, MFM ve STM imajlarının birbirini takip eden geniş ışık ve karanlık bantları, genellikle parça kenarlarında sürekliliğini sağlamakta olan bir önce kaydedilmiş veri üzerine eklenir. Eski ve yeni verinin çakıştığı bölgeler iki veri arasında sürekli bir mıknatıslanma oluştururlar. Ancak, yeni geçiş fazı eskisinden farklıysa, iki parçanın birleşme noktasında belirli olmayan mıknatıslanmalarla birlikte birkaç mikron silme bandı oluşturulur. Silme bandındaki yazma alanı ortamın mıknatıslanmasının (gidergenliğinin) üzerindedir ve bu alandaki mıknatıslanmayı değiştirebilir, fakat yeni ve güzel tanımlanmış geçişler oluşturabilecek kadar büyük değildir. Bir deneyim yeni ve eski parçalar arasında gerçekleşebilecek tüm mümkün faz farklarını oluşturabilmek için, bir parçanın 2.5 µm boşluğa sahip olduğu sabit bir model yazmayı, yazma başını parçanın yarısı genişliğinde bir oranla parça dışına kaydırmayı, ve sonrasında modeli bir önceki kaydedilen 2.45 µm boşluğa sahip olduğu parçadan az miktarda daha yüksek bir frakansa sahip olacak şekilde tekrar yazmayı gerektirdi. 4.2 µm genişlikte baş kullanmak eski ve yeni parçaların 180° farklı fazda olduğu durumda yaklaşık 1 µm genişliğe sahip bir silme bandı açığa çıkardı, aynı fazda oldukları durumda ise neredeyse hiçbir sonuç vermedi. 0.5 µm boşluğa sahip orjinal parçalarla 0.49 µm boşluğa sahip yeni parçaları kullanarak daha yükse frekansa sahip veri yazmak basit bir MFM imajının tüm mümkün olabilecek faz farklarını içermesini sağlıyor ve iki verinin 180° farklı faza sahip olduğu durumlarda silme bandının genişliğinde dramatik bir yükselme meydana geldiği gözleniyor. [10]

Eklemek gerekirse; yeni parçanın genişliği, eski veri parçaları kendi başlarına yeterince belirgin olmasa dahi bir önceki verinin kurtarılmasını sağlayarak eski ve yeni parçaların arasındaki faz ilişkisine bağlı olarak modülasyonu ortaya koyabilir. Üzerine yazma performansı aynı zamanda yazma başının orjinal parçaya ilişkin konumuna da bağlıdır. Baş parça ile direk hizalanmışsa, üzerine yazma performansı buna bağlı olarak iyidir; baş parçanın dışındaysa orjinal veriye ait bakiye elemanların yeni yazılan sinyal boyunca tekrar okunmasıyla performans düşer. [11]

Yukarıda sıralanan bütün faktörler bir araya toplandığında, her parça üzerine yazılan herşeyi barındıran bir imaja sahip olduğu, ancak her katmandan gelen destek derece derece artarak küçülüldüğü sonucu ortaya çıkmaktadır. Haberalma kurumları bu yeniden yazılabilir imajlar üzerine çok sayıda deneyim sahibidirler.

Not: Çeviri iyileştirmesi için özellikle kullanılan çeviri terimleri adına teknik konu hakkında tecrübeli kişilerden destek beklenmektedir.

Tasarım, Kullanıcı Tecrübesi ve Canonical’da Gelişim

Kendinizi web üzerinden tanıtmaktaysanız, tesirli olabilmeniz için 15 saniyeniz vardır, bu nedenle web 2.0 çalışmalarının şampiyonlarının başarı reçetesi şu noktalarda birleşmektedir:

1. Sitenizin görselliğini çekicileştirin
2. Farklı birşeyler yapın ve çok ama çok iyi yapın
3. Kullanıcıları harekete geçirin ve onlara denemeye değer bir tecrübe verin

Bizimde özgür yazılım masaüstü deneyiminin bir parçası olarak aynı zorunluluğa, öneme ve zerafete ihtiyacımız var, ve bu Canonical’ın üzerinde duracağı bir alandır, ümidim odur ki önemli bir katkıda siz bulunun. Tasarımcılar, kullanıcı deneyimi şampiyonları ve etkileşim tasarımları düşünürleri kiralıyoruz ve onları FLOSS’u geliştirmek adına sadece Canonical’a özel projeler adına değil, aynı zamanda GNOME, KDE ve diğer akıntıya karşı çaba gösterme çabaları adına yarışa davet ediyoruz.

Neyse ki belirsiz bir boşlukta ilerlemiyeceğiz. Bu fikir geniş çaplı araştırılmıştır. GNOME ve KDE gibi toplulukların, platformlarının evrimi adına kullanıcı tecrübelerini güçlü bir sürücü (kaynak) olarak kucakladıklarını görmek harika. Kısmen web 2.0 ve iPhone nedeniyle geniş bir kesimde FLOSS’un kullanışlılık ve tasarım adına sıçrama yapması arzusu bulunuyor. Bu arzuya katılımda bulunmak ve güçlü sürücülerimizi (kaynaklarımızı) çıktıkları yolda ilerletmek istiyoruz.

Aynı zamanda bizleri karşı karşıya getiren yarış adına kabullenme de yer almaktadır. OSCON’dayken ortaya attığım “iki yıl içinde Apple ile yarışabilecek kullanıcı tecrübesini serbest bırakmak” fikri üzerine bunu nasıl gerçekleştirebileceğimiz üzerine bir çok soru almıştım. “Herkes kendi kaşıntısını tırmalar, kullanıcı arayüzünü (UI) nasıl istikrarlı bir hale getirebilirsin?” sorusu yaygın olanıydı. Ve bu doğru – özgür yazılım masaüstü çoğunlukla yamalı ve istikrarsız. Fakat ben hem güçsüzlük (GNOME, OpenOffice ve Firefox’un ayrı kullanıcı arayüz araçları var, ve bunları dikişsiz hale getirmek çok zor) hem de güç -insanlar yenilikler adına özgür, ve sonucu dünyaya yol göstermek adına bir istikrar eksikliği görüyorum . Bizim yarışımız bu iki durum adına da en iyisini elde etmektir.

Bu tür soruların tümüne cevabım yok. Fakat özgür yazılım sürecinin özellikle uzun dönemli zorlu görünen sorunların altından kalkacağı yönünde güçlü bir inanca sahibim. Detaylı bir tasarım etiği, bir sonraki miras meraklı grubu (Heritage Interest Group) oluşturursak, uygulamalar adına bir kişi veya şirketin tek başına edinebileceğinden daha geniş portföy oluşturmak adına kalabalığın bilgeliklerini çalışır duruma getirebiliriz. Bu durum Canonical’ın tasarım ve kullanıcı tecrübesi takımının akıntıya karşı kürek çekilen projelere de katılımının benim için neden önemli olduğunun cevabıdır.

Ubuntu olarak hedefimize ulaşmak amaçlı genel çabalarımız var, takımların fikirlerini ve çalışmalarını sergilememiz yoluyla mutluluk kazanadıracak çabalar arıyoruz. Mutluluktan da öte, mest edecek çabalar istiyoruz! Çabamızın büyük bir yoğunluğunu bütünleşmeye (entegrasyon) ayırıyoruz. Rakiplerimiz “Canonical bağışta bulunmuyor” şeklinde düşünebilir, ancak bağışlarımızı çabalarımızın son kararlı ürününü almamızla ve güvenlik bakımlarımızla elde edilen etkileyicilik sayesinde en geniş kitlenin ürünlerimizi test etmesi ve sevmesi ile ölçtüğümüzü belirtmek daha doğru bir ifade olacaktır. Benim fikrimce, bu olağanüstü bir katkıdır.

Buna rağmen Canonical giderek Ubuntu’nun yazılımlarındaki gelişmeleri kontrol altında tutan bir pozisyona gelmektedir. İnsanlara sadece örnekler sunup, ardından projelerine değişik bir biçim kazandırmalarını teklif etmenin olumlu geridönüşümünü hayal dahi edemiyorum. Aynı zamanda masaüstü fikirlerini gerçeğe dönüştürme içerikli, üzerine ağır yük bindirebileceğimiz X, OpenGL, Gtk, Qt, GNOME ve KDE üzerine çalışacak takımlar da kiralıyoruz. Bu takımlar Bzr sınıflarını Launchpad’de yayınlayacaklar ve tabikide işlerini var gücü ile gerçekleştirecek, zorlu koşuşturma ve olaylara katılımda bulunacaklardır. Bu pozisyonlar adına kiraladığımız bazı kişiler FLOSS dünyasında bilindik kişilerdir, diğerleri başka işletmelerle ilgili teknik uzmanlıklar adına geliştirici olacaklar.

Ubuntu ve platform takımının hala birincil derecede ağırlık verdiği bütünleştirme (integrasyon) ve dağıtım fikirlerini muhafaza etmek önemli amaçlarımızdan biridir. Yamaları ve değişikliklerini, her 6 ayda bir yayınlanan yeni Ubuntu versiyonu ile gelen uygulamaları seçmenin doğasında bulunan çelişkileri en düşük seviyeye düşürmek için bu takımı ve hedefe ilerleyen temel işleri [upstream work] ayrı tutacağız.

Tabikide, katılımda bulunmanın bir riski de var, çünkü fikir, vizyon, arzu ve hedeflerinizi ifade etmeden katılımda bulunamazsınız ve bunlar diğer katılımcılarınkiler ile çelişki içerisinde olabilir. İnsanlar değişimin gerekli olduğuna inanmasına rağmen değişimi sürdürmek zordur. Geliştirilmiş takımlar ve türlü fikir birliklerini engellemeden yeni fikirleri keşfetme ve tecrübe etmenin yollarını bulacağımızı umut ediyorum. Herkesi faaliyete geçirmeden önce neyin gerçekten çalıştığını görmek için deneysel gereksinimi bulunmayan gücümüzün üzerinde durmalıyız. Bu bir rekabet oluşturacak, fakat bunun gerçekleştirilebileceğini düşünüyorum.

Bütün bunlar sabahları çalışmak için beni heyecanlandırıyor, çünkü Launchpad ve masaüstüne kullanıcıların etkileşimini sağlayan ilginç fikirlerin taslağını çıkartıyoruz. Takım hassas bir şekilde bir araya geldi ve ben bu sürecin, beyin fırtınalarının ve taslak çalışmalarının eksiksiz şekilde keyfini çıkarmaktayım. Bu fikirlerin üretime geçmesini görmek için bekleyemiyorum!

On yıl önce, ulusal sağlık enstitülerindeki mühendisler süper hesaplamalar yapabilmek (supercomputing) adına bir grup sıradan bilgisayarı bir araya topladılar. Sonuç başarılı oldu ve binlerce DNA dizisini işlemek veya hücre işlevi üzerine çalışmak adına 6 aylık molekül simülasyonlarını çalıştırmak gibi aksi takdirde imkansız görünen işlemlerin gerçekleştirilmesini sağlayan bu yöntem o günden itibaren geliştirilmeye başlandı.

Bu simülasyonlar bilim adamlarına laboratuarlarda ölçemedikleri şeyleri inceleme imkanı sağlamaktadır. — Örnek olarak, moleküller hücre zarına nasıl nüfuz edeler veya bir ilaç bir proteinle nasıl etkileşir.

Biowulf olarak bilinen bu sistem, hızlı ağda haberleşen 6500 işlemciye ve 8800 gigabyte hafızaya sahiptir. Bir süperbilgisayar oluşturabilmek için yeterli sayıda yazılım satın almak acentaya milyon dolarlara mal olabilirdi. Fakat 1999′da Biowolf’u oluşturan tasarımcılar çoğu ücretsiz temin edilebilen açık kaynak yazılımlar kullanmayı tercih ettiler.

“1999′da beri geliştikçe gelişti, bunu zamanında başarabildik çünkü yazılım masrafları neredeyse sıfırdı” sözü NIH (National Institutes of Health)’in sistem uzmanı Steven Fellini’ye ait.

Tescilli yazılımların aksine, açık kaynaklı uygulamalar uygun gördükleri şekilde düzenleyebilmek üzere kullanıcıların uygulamanın kaynak kodlarına ulaşmalarına izin verirler. Bütün açık kaynaklı yazılımların ücretsiz olmamasına rağmen, açık kaynaklı yazılımlar için kullanılan lisanslar kullanıcılara yazılımı dağıtma hakkını vermek zorundadırlar. Açık kaynaklı lisanslar aynı zamanda teknolojik-tarafsız olmalıdır, ve başka bir yazılıma ihtiyaç duymadan çalışmalıdırlar.

Fellini “Eğer NIH sistemini kurmak için tescilli yazılımlar kullanmış olsaydı, masrafları nedeniyle bugünki olduğu halinden çok daha küçük çapta olurdu” diyor. “Biowolf için kullanılan açık kaynaklı yazılımlara yakın Tescilli yazılımların sistemde kullanılan 2200 düğüm için lisans başına 370 $ masrafı olurdu. Bu bedel tescilli yazılımların bakımı için harcanan ve satın alma fiyatının en az yüzde 10′u değerindeki yıllık ücretlerini içermemektedir” diyor Fellini.

Bunun yanında Biowolf kümelerinde tescilli bilimsel yazılımlar kullanılıyor olsaydı, NIH’in gücü ancak sınırlı sayıda lisans satın almaya yetebilirdi ve bilim adamları bu sayıyla sınırlanırdı.

NIH’in sayısal biyoloji uzmanı Susan Chacko “Açık laynak yazılım lisanslarının sınırlandırmalarını ortadan kaldırmaktadır” demiştir ve şöyle devam etmiştir: “Yazılım ve bakım alanlardaki tasarruflar donanıma alanında kullanılarak sistemin genişletilmesi sağlanabilir”.

Özelleştirilmiş Uygulamalar

Ancak Açık Kaynak yazılımlar kullanmanın yararı ücret tasarruflarından ibaret değildir.

Çünkü Açık Kaynak kullanıcılara yazılımın çalışmasını sağlayan her satırı görebilmelerini sağlamaktadır, kullanıcı uygulamayı bir hesap tablosu veya kelime işlemci gibi ihtiyaçlarına yönelik özelleştirebilir. Tescilli yazılımlar kullanıcılarına bu esnekliği sağlamazlar.

Savunma Departmanının veri strateji lideri Daniel Risacher “departmanın kullandığı tescilli yazılımlar söz konusu olduğunda esneklik çok önemli bir mevzudur” diyor.

Risacher aynı yazılımı kullanmak adına departmanın bütün şubelerinin lisansa sahip olabilmelerine rağmen lisans anlaşmasındaki sınırlandırmalar nedeniyle aynı yazılımın bir başka servis versiyonunun kullanılamadığını söylemiş. Bunun bugünün ortamında en gerekli zorunluluklardan departmanın şubeleri arasındaki veri paylaşımına mani olduğunu belirtmiş.

Risacher açık kaynağın departmana çok daha fazla kendi kararlarının belirleme gücü vereceğini ve bu sayede daha kararlı bir ortam oluşturulacağını belirtiyor. Risacher, açık kaynak servislere sadece yazılımı paylaşma hakkını değil, aynı zamanda yazılımı tedarik etme, satıcının tarifesinde değil acentanın tarifesinde güncelleme ve yazılımı onarma hakkını verdiğini söylüyor.

Risacher yeni yazılıma geçiş evresinde açık kaynağın kullanıcılarına sahip oldukları eski yazılımları tekrar kullanabilme imkanını da sağladığını vurguluyor. Yazılımı kullanan acentalar aynı zamanda yazılımı onarma masrafları konusunda da paylaşım yapabilmekteler çünkü son sonuçları paylaşabilmekteler.

Risacher “Bizim amacımız kaynak kodu görebilmek ve onun üzerinde birlik olarak çalışabilmektir, bu yazılımı güncelleme imkanı sağlamaktadır ve yazılımı potansiyel olarak daha güvenli ve emniyetli kılmaktadır” diyor.

Risacher kasım ayında açıklanacak olan savunma acentalarına yazılım seçme konusunda yardımcı olacak ve Açık Kaynağın departmanlar için en iyi seçim olabileceğini vurgulayan bir açıklama üzerinde çalışıyor.

Daha Temiz Kodlar

Açık kaynak yazılım şirketi Red Hat’ın teknoloji şefi ve Açık Kaynak Girişim Başkanı Michael Tiemann şu sözleri dile getiriyor: “Bütün bunlara ek olarak Açık Kaynak kodlar tescilli kodlara göre daha temizdirler (hatasızdırlar). Tescilli kodlar ortalama olarak her 1000 satır kod için 20-30 adet hata içermektedir”.

Tiemann: “20-30′unun asilerden oluştuğu 1000 askerlik bir tabur mevzilemeyi hayal edin, bu savaşa gitmek için isteyeceğiniz türden bir ordu değildir.”

Tiemann, buna karşılık açık kaynak kodlar ortalama her 1000 satır kod için 1′den daha az sayıda hata içermekte olduğunu söylüyor ve bu durumun açık kaynak platformlarda geliştirilen yazılımların daha az problem içerdiklerini göstermekte olduğunu belirtiyor.

Tiemann: “32 en popüler açık kaynak uygulamanın en kötüleri tescilli yazılımlara oranla 50 kat daha iyi seviyede kusur yoğunluğuna sahiptirler”.

Güvenlik Üzerine Uyarı

UNIX, Linux ve Wiondows işletim sistemleri kullanıcılarına güvenlik yönetim uygulamaları geliştiren Symark Software yazılım şirketinin yardımcı pazarlama müdürü Ellen Libenson açık kaynak yazılımların tescilli yazılımlara göre daha iyi bir ize sahip olmasının %100 güvenli olduğu anlamına gelmediğini belirtiyor. Linux popüler bir açık kaynak işletim sistemidir.

Libenson, Linux gibi açık kaynak ürünlerin tamamen güvenli olduğu düşünüldüğünde ve şirketlerin topluluk tarafından geliştirilen basit uygulamaların kullanıcıların ihtiyaçlarını giderebileciği düşünüldüğünde, bu uygulama hakkında herhangi bir destek bulunmadığı ve kaynak kodun saldırılara karşı savunmasız olup olmadığı hakkında kimsenin güvence almadığı anlamına gelmekte olduğunu belirtiyor.

Libenson, açık kaynak yazılım seçmeden önce (seçerken) kullanıcıların tescilli yazılımlar için harcadıkları kadar çaba harcamaları gerektiğini belirtiyor.

Libenson: “Ürünün arkasında gerçek bir organizasyon varmı, yoksa ürünün kaynağı belirsiz/güvenilmez mi, kaynak çeşitli yetenek grupları bireylerinin açık topluğunun vahşi batısı mı?”.

Acentaların ürünün satıcısına önem verdikleri gibi tedarik edicisine de önem vermeleri ve sorgulamaları gerektiğini, ürünü ortaya çıkaran personelin kalitesinin ve ürünü oluştururken en iyi güvenlik pratik metodlarının kullanılıp kullanılmadığının araştırılması gerektiğini belirtiyor.

Richard Stallman tarafından yazılmıştır.

Free Software Foundation (FSF) hareketi sosyal değişimi amaçlamaktadır: nedeni ise bütün yazılımları özgür kılmaktır. Böylece bütün yazılım kullanıcıları özgür ve herahangi bir şirket topluluğun bir parçası olabilme kabiliyetine sahip olacaklardır. Özgür olmayan her program kendi geliştiricisine kullanıcısı üzerinde haksız güçler sağlamaktadır. Bizim amacımız bu haksızlığa bir son vermektir.

Özgürlüğe uzanan yol uzun bir yoldur. Yazılım kullanıcılarının özgürlüklerinin normal karşılandığı bir dünyaya ulaşmak için aşılması gereken çok sayıda basamak vardır ve bu yine çok sayıda yıllar alan bir süreç olacaktır. Bu basamaklardan bazıları çok zordur ve fedakarlık gerektirmektedir. Değişik amaçlara sahip insanlarla uzlaşmamız durumunda bazı basamaklar daha kolaylaşacaktır.

Bu nedenle FSF uzlaşmalar yapmaktadır - esas (major) uzlaşmalar dahil. Örnek olarak, Genel Kamu Lisansı (GNU GPL - General Public Lcience)'nın 3. versiyonunun koşullarında uzlaşma yaptık, böylece esas (major) şirketler bu lisans kapsamında olan yazılımlara katkıda bulunabiliyor, dağıtımını yapabiliyorlar ve böylece bu koşulların etkisinde kalacak birtakım patentler kazandırabiliyorlar.

Lesser GPL uzalaşmasının ana amacı: kendisini özgür olmayan yazılımlarda kullanılabilmesini sağlamak amacıyla kesin olarak belirlenmiş özgür kütüphanelerde kullanıyoruz. Çünkü yasal olarak bunu engellememiz durumunda bu durum geliştirileri tescilli kütüphanelere yönlendirecektir. Genel olarak kullanılan özgür olmayan programlar ile birlikte kulkanılabilmesi açısından kodu kabul ediyor ve GNU uygulamalarına yerleştiriyoruz, ve sonraki kullanıcılara öncekini yüklemelerini teşvik edecek yollarla bunu belgeliyor ve duyuruyoruz. Arkalarında yer alan gruplarına tamamen katılmadığımız kampanyalar dahil olmak üzere belirli kampanyaları destekliyoruz.

Topluluğumuzda yer alan bir kesimin onayı olsada belirli uzlaşmaları reddediyoruz. Örnek olarak, sadece özgür olmayan yazılımlar yüklenmesine engel olan güvenlik önlemleri içeren ve kullanıcılara onları yüklemekte klavuzluk eden GNU/Linux Dağıtımlarını desteklemekteyiz. Özgür olmayan dağıtımları dağıtımları desteklemek yıkıcı bir uzlaşma olurdu.

Uzun vadeli amaçlarımız ile çelişki içeren uzlaşmalar batırıcı uzlaşmalardır. Bunlar düşünce ve eylem düzeyinde gerçekleşebilir.

Düşünce düzeyinde gerçekleşen batırıcı uzlaşmalar, değiştirmeye çalıştığımız öncülleri güçlendirme çabasında olanlardır. Bizim amacımız bütün yazılım kullanıcılarının özgür olduğu bir dünyadır, fakat henüz çoğu bilgisayar kullanıcısı özgürlüğü bir sorun olarak algılamamaktadır. Müşteri, tüketici statüsünü benimsemişlerdir, buda onların bir yazılımı sadece ücret ve elverişlilik gibi pratik alanlarda değerlendirmesi demektir.

Dale Carnegie'in meşhur kişisel yardım kitabı How to Win Friends and Influence People (Nasıl Arkadaş Kazanılır ve İnsanlar Etkilenir?), insanları bir şey yapmaya ikna etmenin en etkili yolunun kişinin değerlerine uygun argümanlar sunmak olduğunu belirtir ve tavsiye eder. Topluluğumuzda tüketici değerlerine uygun sunumlar yapmamızın çeşitli yolları vardır. Örnek olarak, kullanıcının parasını koruyucu ücretsiz yazılımlar içermekteyiz. Aynı zamanda birçok özgür program güvenilir ve kullanışlıdır. Bu tür yararları kullanıcılara tanıtmak, çok sayıda kullanıcının başarıyla birçok özgür yazılımı benimsemesini sağlamıştır, belirli birtakım özgür yazılımlar bu konuda tamamen başarıya ulaşmışlardır.

Başarabildiğiniz, gidebildiğiniz yere kadar özgür yazılımları kullanmaya teşfik etmeyi benimsemiş iseniz; özgürlüğün genel kavramı hakkında hükümlerde bulunmamaya, ve müşteri değerlerine sahip kullanıcıların anlayabileceği pratik avantajlar üzerine odaklanmanız gerektiğine karar vermelisiniz. Bu "açık kaynak" teriminin kullanılma amacıdır.

Sadece bahsedilen bu yakınlaşma bizleri özgürlük amaçlarımıza ulaştırabilir. Sadece elverişliliği nedeniyle özgür yazılımları tercih eden kullanıcılar bu yazılımlar elverişli olmaya devam ettikleri sürece kullanmaya devam edeceklerdir ve elverişli fakat tescilli programları tercih etmek için hiçbir nedenleri olmayacaktır.

Açık kaynak (open source) felsefesi müşteri değerlerini önceden gerektirir ve başvurur, ve bu onları doğrular ve güçlendirir. Açık kaynağı (open source) desteklemememizin sebebi budur.

Tam ve devamlı bir özgür topluluk oluşturabilmek için, insanların bazı özgür yazılımlar kullanmasını sağlamaktan daha fazlasını yapmamız gerekmektedir. Sadece elverişlilik üzerine değil, kullanıcıların özgürlüğünü ve topluluğu destekleme temelinde yazılımları yargılama düşüncesini (ve diğer şeyler) vatandaş değerleri üzerine yaymalıyız. Böylece kullanıcılar tescilli programların attıkları elverişli gözüken oltalara takılmayacaklardır.

Vatandaş değerlerini terfi ettirmek (yükseltmek) için, bunlar hakkında ve bunların faaliyetlerimizin ne kadar temelini oluşturdukları konusunda konuşmalıyız. Kendi müşteri değerlerini destekleyerek kendi faaliyetlerini olumlu etkilemeye yönelik olan Dale Carnegie uzlaşmasını geri çevirmeliyiz.

Bu pratik avantajlarını belirtemeyiz anlamına gelmemektedir. Belirtebiliriz ve belirtiriz. İnsanlar sadece özgürlüğün masrafları konusuna dair pratik avantajlara odaklandıklarında veya diğerlerinin bu tür işlemleri onayladıklarını ve gerçekleştirdiklerini öne sürdüklerinde bu bir problem haline gelmektedir. Bundan dolayı özgür yazılımın pratik avantajlarını belirtirken, bunların tercih etme noktasında ekstra ikincil sebepler olduklarını sık sık tekrarlıyoruz.

İdeallerimize uygun cümleler kurmak yeterli değil. Faaliyetlerimiz de bu ideallerimize uygun olmak zorundadır. Bu durumda yoketmeye çalıştıklarımızı destekleyen ve yasallaştırmaya çabasında olan uzlaşmalardan da sakınmak zorundayız.

Örnek olarak, tecrübeler bazı özgür olmayan uygulamaları içerdiğiniz takdirde bazı kullanıcıları Gnu/Linux'a çekebileceğinizi göstermektedir. Bu kullanıcıların dikkatini çeken küçük özgür olmayan bir uygulama, veya Java (önceden) ve Flash Runtime (hala) gibi özgür olmayan bir programlama platformu, veya belirli bir donanıma destek veren donanım sürücüsü olabilmektedir.

Bu tür uzlaşmalar baştan çıkarıcıdır, fakat aynı zamanda amacı baltalayan yıkıcı uzlaşmalardır. Özgür olmayan yazılım geliştirirseniz, veya kullanıcıları bu yazılımlara yöneltirseniz, "Özgür olmayan yazılımlar adaletsizliktir, bir sosyal problemdir, ve buna bir son vermeliyiz" sözünü söylemek çok zor olacaktır, ve bahsedilen durumda bu sözleri söylemeye devam ettiğiniz sürece faaliyetleriniz sözlerinizi baltalayacaktır.

Burada üzerinde durulan konu kullanıcıların sistemlerine özgür olmayan yazılımlar yükleyebilmeleri değildir; sistemin genel amacı kullanıcılara ne yapmak isterlerse istesinler yetki vermektir. Üzerinde durulan konu özgür olmayan yazılımlar konusunda kullanıcıları bilgilendirebilmemizdir. Ne yaptıkları kendi sorumluluklarındadır; onlar için bizim ne yaptığımız ve onları ne yapmaya yönlendirdiğimiz bizim sorumluluğumuzdur. Kulanıcıları ticari yazılımlara yönlendirmemek zorundayız, çünkü ticari yazılımlar problemin kendisidir.

Yıkıcı bir uzlaşma sadece diğer değerleriniz üzerinde kötü bir etki değildir. Kavrama uyumsuzlukları yönünde kendi değerlerinizi değiştirebilir de. Kesin bazı değerleriniz varsa, fakat çelişkili faaliyetlerde bulunuyorsanız, çelişkiyi ortadan kaldırmak adına ya değerlerinizi ya da faaliyetlerinizi değiştirmek üzeresiniz demektir. Bu nedenle, sadece pratik avantajlar üzerine odaklanan veya kullanıcıları bazı özgür olmayan yazılımlara yönlendiren projeler, neredeyse sürekli özgür olmayan yazılımların etik olmadıklarını belirtmede çekingendirler. Bu tür projeler kendi katılımcıları ve diğer bütün herkes için müşteri değerlerini artırmaktadırlar. Kendi değerlerimizi korumak adına bu tür uzlaşmaları geri çevirmek zorundayız.

Özgürlük amaçlarına yönelik fedakarlıklarda bulunmadan özgür yazılımı tercih etmek istiyorsanız FSF kaynak alanına bakabilirsiniz. Bu alan özgür yazılımlarla uyumlu donanım ve aygıt konfigurasonlarını, edinmeniz adına tüm Gnu/Linux dağıtımlarını, ve %100 özgür yazılım kaynaklarını kullanan binlerce özgür yazılım paketlerini listelemektedir. Özgürlüğe giden yolda topluluğa yardım etmek isterseniz, vatandaş değerlerini desteklemek önemli bir yöntemdir. İnsanların neyin doğru/yanlış olduğuna karar vermek, veya ne yapılması gerektiği üzerine tartıştıkları durumlarda, özgürlüğün ve topluluğun değerlerini ortaya atın ve onları savunun.

İlerlemek için yanlış yolu seçmek sonuca ulaştırmaz. Geniş kapsamlı bir amacı sonuçlandırmak adına uzlaşmalar şarttır, fakat amaçtan saptıran uzlaşmaların farkında olunmalıdır.

Uygulamanın amacı girilen bir metin içerisindeki belirli bir metin grubunu başka bir metin grubu ile yer değiştirmemizi sağlamaktadır. Uygulama HTML formu oluşturmak ve formdan gelen verileri işlemek konularına açıklık getirme amaçlı tasarlanmıştır.

Uygulama değiştirilmesi istenen metnin girileceği formu içeren bir .html dosyasıyla bu dosyanın gönderdiği verileri işleyerek gerekli işlemleri yapıp ekran çıktısı üreten bir .php betiğinden oluşmaktadır. Ayrıca bu .php betiği metnin dönüştürülmüş son halini yeni girdi olarak görüp her dönüştürme işlemi sonrası metnin üzerinde yeni bir karakter kümesi değişikliği daha yapma imkanı sağladığından metnin üzerinde sonsuz kere değişiklik yapabilmekteyiz.

Uygulamanın örneğine şu sayfadan ulaşabilirsiniz.

Sadece uygulama betiklerini indirmek için aşağıdaki bağlantıları takip edebilirsiniz..

karakter-degistir.zip [1.3 KB]

karakter-degistir.tar.gz [993 byte]

Bash dilinde joker karakterler pathname expansion (hedef isim genleşmesi) olarak adlandırılırlar. pathname expansion’larda bazen globbing (topaklama) denilen işlemi ifade etmektedirler. pathname expansion’lar komut içerisinde kullanıldıklarında “*”, “?”, ve “[...]” karakterlerini genişletirler, örneğin:

$ ls *.jpg # Bütün JPEG dosyalarını listeler
$ ls ?.jpg # Tek karaktere sahip (isminde) bütün JPEG dosyalarını listeler (eg a.jpg, 1.jpg)
$ rm [A-Z]*.jpg # Adı büyük harflerden oluşan tüm JPEG dosyalarını siler

pathname expansion hakkında genel olarak anlaşılmayan nokta; bu eylemin işletim sistemi veya çalıştırılan program tarafından değil, BASH dili tarafından gerçekleştiriliyor olmasıdır. Çalıştırılan uygulama joker karakterleri asla görmez, BASH uygulamayı çalıştırmadan önce expansion’ları komut satırında kullanır. exec() ve benzer fonksiyonlar kullandığınız kodlar yazdığınız zamanlar hariç, bu nadiren önem arz eden bir durumdur. Uygulamayı BASH aracılığı ile çalıştırmıyorsanız, exec() fonksiyonuna yönlendirdiğiniz komut satırında yer alan joker karakterler genişletilmeyecektir.

Fakat BASH tarafından desteklenen joker karakter formları bu kadarla sınırlı değildir. Bu diğer formlar Extended Globbing (Harici Topaklama) olarak adlandırılırlar ve bu formlar kullanılmadan önce aşağıdaki betik ile aktifleştirilmelidir:

$ shopt -s extglob

harici topaklamanın (extended globbing) BASH kabuğunun man (manual-klavuz) dosyalarındaki tanımı:

?(pattern-list)

Matches zero or one occurrence of the given patterns //numune karakterlerinin sıfır veya bir adet karakter değişikliğini karşılaştırır

*(pattern-list)

Matches zero or more occurrences of the given patterns //numune karakterlerinin sıfır veya daha çok sayıda karakter değişikliğini karşılaştırır

+(pattern-list)

Matches one or more occurrences of the given patterns //numune karakterlerinin bir veya daha çok sayıda karakter değişikliğini karşılaştırır

@(pattern-list)

Matches one of the given patterns //girilen numune karakterlerinin birini karşılaştırır

!(pattern-list)

Matches anything except one of the given patterns //girilen numune karakterleri haricinde herşeyi karşılaştırır

Burada numune karakterleri ile kastedilen “|” (pipe symbol – boru sembolü) karakterleri ile ayrılmış karakter listesidir. Sıradan ifadelerle (Regular Expressions) karşılaştırarak neden rehber karakter kullanıldığını anlayabilirsiniz:

Bash Sıradan İfadeler (Regular Expression)

?(numune-listesi) (…|…)?

*(numune-listesi) (…|…)*

+(numune-listesi) (…|…)+

@(numune-listesi) (…|…) [@ bir Sıradan İfade değildir]
!(numune-listesi) “!” Sıradan İfadelerde negatif eylemleri belirtmede kullanılmaktadır.

Evet, “@” karakteri haricindekiler için nedenini görebilirsiniz..

Örnek olarak, “ab” veya “def” ile başlayan tüm JPEG veya GIF dosyalarını listelemek için şu komutu kullanabilirsiniz:

$ ls +(ab|def)*+(.jpg|.gif)

Tabiki harici topaklama (extended globbing) kullanmadan aşağıdaki komutu da kullanabilirsiniz:

# ls ab*.jpg ab*.gif def*.jpg def*.gif

“ab(2|3)+.jpg” sıradan ifadesi ile aynı karşılaştırmayı yapacak bütün dosyaları listelemek için aşağıdaki komutu kullanabilirsiniz:

$ ls ab+(2|3).jpg

Bu işlem sıradan topaklama (regular globbing) ile gerçekleştirebileceğiniz bir işlem. Not: Bu işlem ab2.jpg, ab3.jpg, ab2222.jpg, ab333.jpg, gibi ifadeleri karşılaştırmaktadır.

Bununla birlikte; muhtemelen en ilginç harici topaklama (extended globbing) ifadesi, harici olan herşeyi karşılatırmaya yarayan (syntax) “!(…)” ifadesidir. Ancak, dikkatli olmanız gereken konu bu ifadenin her zaman gerçekleştirmek istediğinizi uygulamayabileceğidir. Örnek olarak, JPEG vye GIF olmayan bütün dosyaları listeleyelim.

$ ls *!(.jpg|.gif) [i]# yanlış, Yanlış, YANLIŞ[/i]

Bu karşılaştırma çalışmaz, çünkü herhangi bir dosyanın “.jpeg” veya “.gif” kısımları “*” ifadesi karşılaştırmasına tabi tutulmakta ve dosya adının sonunda yer alan hükümsüz metin (null string) “!(…)” ifadesi ile karşılaştırılmayan kısıma dahil olmaktadır. Diğer bir değişle, “*” ve “!” ifadeleri birlikte kullanılmıştır. Doğru yazım biçimi aşağıdaki gibidir:

$ ls !(*.jpg|*.gif)

Daha karmaşık olumsuz bir örnek için birinci örneğimize geri dönelim ve JPEG veya GIF olmayan ve “ab” veya “del” ile başlayan tüm dosyalarımızı listeletelim. Çok kolay, sadece birinci örneğimizi alıyoruz ve “!(…)” ifadesi içerisine yerleştiriyoruz.

$ ls !(+(ab|def)*+(.jpg|.gif))

Tabikide; karmaşık sıradan ifadelerde (regular expressions) olduğu gibi, bu karşılaştırma yazdığınız andan 10 dakika sonra akıl almaz bir hal alacaktır.

samkon.org/ornek/vapor-saturation

adresinden ulaşabileceğiniz betik, buhar için doygunluk sınırlarından birbirinin fonksiyonu olan basınç ve sıcaklık kriterlerini tanımlanmış “f(x) = 19.28 ln(x) + 4.38” logaritmik fonksiyonu aracılığı ile hesaplamamızı sağlamaktadır.

Bu fonksiyonu ise bir termodinamik kitabından aldığım verilere dayanarak “OpenOffice Spreadsheets” uygulamasında grafik oluşturarak elde ettim. Bu konuda hangi işlemleri gerçekleştirdiğimi merak eden olursa ayrı bir başlıkta açıklayabilirim.

Sonuç olarak doygunluk sınırında buhar basıncı ve sıcaklığı arasında aşağıdaki grafik gibi bir ilişki ortaya çıkmaktadır:

Bu ayırt edici özelliği hesaplamak adına çeşitli denklemler üretilmiştir. Bu denklemlerden bir tanesi ise her madde için çeşitli katsayıların geliştirildiği 3. derece polinom fonksiyonudur:

Yukarıda verdiğim denklem ile katsayıları bilinen herhangi bir maddenin T sıcaklığındaki (kelvin) özgül ısı değeri hesaplanabilmektedir.

Bu mantıktan yola çıkarak yazdığım özgül ısı hesaplayıcısı 28 adet yaygın kullanıma sahip madde adına bu işlemleri sizin adınıza gerçekleştirebilme özelliğine sahiptir. Ayrıca betik görsel grafikler ile de desteklenmiştir. Tek yapmanız gereken maddenizi seçmek ve sıcaklık derecesini kelvin veya celcius cinsinden sisteme girmek. Betiğe aşağıdaki bağlantıdan ulaşabilirsiniz:

samkon.org/tools/specific-heat